Περί σχεδίου Πισσαρίδη και άλλων τινών

Περί σχεδίου Πισσαρίδη και άλλων τινών

Η λίστα Πισσαρίδη έχει μπει πλέον για τα καλά στη δημόσια συζήτηση. Κατ' ουσία δεν υπάρχει κάτι καινούριο εδώ, παρά μια συρραφή κειμένων που υπήρχαν ήδη στην ατζέντα όλη την προηγουμένη δεκαετία στο blog Greek Economists for Reforms. Αργότερα εκδόθηκε ένας συλλογικός τόμος από το ΜIT Press.

Eίναι προτάσεις που απηχούν σε μεγάλο βαθμό τις θέσεις του ΙΟΒΕ και ένας εκ των συντακτών του είναι ο Καθηγητής Νίκος Βέττας, νυν Προέδρος του ΙΟΒΕ. Είναι προτάσεις που προκρίνουν μια εσαεί μεταρρυθμιστική διαδικασία η οποία αν και μερικές φορές αναγκαία, δεν εξυπηρετεί πάντα σκοπούς του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. Σε μια προσπάθεια του γράφοντος με άλλους συναδέλφους ν' αναπτυχθεί μια άλλου είδους επιχειρηματολογία η οποία προφανώς δεν παραβλέπει τις αδυναμίες την ελληνικής οικονομίας, συγγράφηκε ένα συλλογικός τόμος ο οποίος προσπαθεί να δώσει έμφαση -μεταξύ άλλων- και σε ζητήματα Πολιτικής Οικονομίας που προέκυψαν τα μνημονιακά χρόνια αλλά και των λαθών που έγιναν στην όλη διαχείριση της κρίσης την προηγουμένη δεκαετία. Ο απώτερος σκοπός εκείνου του πονήματος ήταν να διατυπωθεί μια alter ego άποψη του Greek Economists for Reforms δίνοντας έμφαση στις αδυναμίες της Ευρωζώνης, στο μακροχρόνιο κόστος της λιτότητας (προσωπικά ασχολούμαι ακόμα ερευνητικά με αυτό το θέμα) αλλά και στην ανάγκη να υπάρξει μια σοβαρή προσπάθεια να διατηρηθεί το κοινωνικό κράτος σε παράλληλη πορεία με το όποιο καινούργιο αναπτυξιακό σχέδιο χρειάζεται η χώρα.

Η συρραφή κειμένων κα απόψεων του Greek Economists for reforms και της μετονομασίας αυτού σε Λίστα Πισσαρίδη καλεί για ένα μνημόνιο στο διηνεκές με το εξής απλό επιχείρημα (κυρίως απέναντι στους Ευρωπαίους εταίρους): "Εμείς είμαστε φερέγγυοι συνομιλητές γιατί κάνουμε αυτά που θα θέλατε χωρίς καν να μας τα ζητάτε". Υπό άλλες συνθήκες μια τέτοια συζήτηση τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της χώρας δε θα είχε πια κανένα νόημα. Παρόλα αυτά στο νέο μετά-covid τοπίο που θα προκύψει, ζητήματα θα μπαίνουν επιτακτικά σε ότι αφορά, την εκτίναξη της ανεργίας, το ρόλο των τραπεζών στη χρηματοδότηση της λεγόμενης πραγματικής οικονομίας, το χρέος αλλά και το παραγωγικό μοντέλο της Ελληνικής οικονομίας. Καθαρά πολιτικά, το ζητούμενο πλέον είναι να συνταχθεί και ν' ακουστεί μια πρόταση για το τι πραγματικά χρειάζεται η ελληνική οικονομία μέσα από ένα προοδευτικό πρίσμα. Η προοδευτική πρόταση εκτός από τις ρεαλιστικές προτεραιότητες για την ανασύνταξη της οικονομίας θα έχει στην ατζέντα της ως σημαντικά διακυβεύματα την επέκταση του κράτους πρόνοιας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της κοινωνικής κινητικότητας.

Σε γενικές γραμμές θα το έθετα ως εξής: η συζήτηση για την αναδιανομή του πλούτου (υπό την ευρύτερη έννοια) πρέπει να γίνει ταυτόχρονα με τις όποιες πολίτικες θα προωθηθούν για την επανεκκίνηση της οικονομίας. Η χωρά στο μετά-covid τοπίο δεν πρέπει να δημιουργήσει ουραγούς και ανισότητες στο όνομα κάποιας οικονομικής αναγκαιότητας γιατί τέτοια δεν πρόκειται να εξυπηρετεί κανέναν κοινωνικό σκοπό. Η κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη είναι εξίσου σημαντικά όσο και η οικονομική ευημερία. Για να το πω πιο σωστά, η κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη είναι συστατικά της οικονομικής ευημερίας. Ασφαλώς τα ζητήματα που θα προκύψουν θα είναι δύσκολες εξισώσεις και όχι πάντα ευχάριστες. Αποσπασματικά θ ’αναφέρω τα εξής:  (α) πρέπει να γίνει αποδεκτή η πραγματικότητα και οι περιορισμοί που τίθενται από τις οικονομίες κλίμακας. Σε απλά ελληνικά,  η μικρομεσαία επιχείρηση δε μπορεί να είναι πάντα βιώσιμη και αν είναι δε μπορεί να είναι πάντα ανταγωνιστική,  (β) η νέα επιχειρηματικότητα αν δε συνοδεύεται με υψηλής έντασης ανθρώπινο  κεφάλαιο έχει ελάχιστα να προσφέρει σε οικονομική προστιθέμενη αξία, (γ) η σπουδή μας πρέπει να επικεντρωθεί λιγότερο στη χαμηλής έντασης κεφαλαίου υπηρεσίες όπως είναι οι κλάδοι εστίασης και το λιανικό εμπόριο. Οι κλάδοι του λιανεμπορίου και της εστίασης (σε μικρότερο ίσως βαθμό) κάποια στιγμή είναι αναπόφευκτο να συρρικνωθούν. Δυστυχώς ή ευτυχώς δε μπορούν να γίνουν πολλά για ν’ αποφευχθεί αυτό. Οι μεγάλες αλυσίδες θα υπάρξουν και μπορεί να κυριαρχήσουν , το θέμα όμως είναι να υπάρξει και ένα πλαίσιο θεσμών και λειτουργίας το οποίο θα διασφαλίζει παραγωγικά και κοινωνικά οφέλη. Εξηγούμαι, οι δεσπόζουσες εταιρείες (είτε πολυεθνικές είτε εγχώριες) δεν εγγυόνται αυτομάτως μεγαλύτερη παραγωγικότητα και υψηλότερους μισθούς, όπως δείχνει πλέον η διεθνής βιβλιογραφία. Χρειαζόμαστε σωστό εποπτικό πλαίσιο το οποίο θα διασφαλίζει κανόνες υγιούς ανταγωνιστικότητάς στην οικονομία. Το κατά πόσο γίνεται αυτό είναι καθαρά θέμα πολιτικής βούλησης.   Επίσης, πρέπει να σχεδιαστεί κοινωνική πολιτική που να προάγει την παροχή και την ποιότητα κοινωνικών αγαθών, όπως η εκπαίδευση, η υγειά, και οι κοινωνικές δομές. Αυτά ακούγονται ίσως χιλιοειπωμένα, αλλά ακόμα δεν έχει υπάρξει σοβαρή και εμπεριστατωμένη συζήτηση για το πως θα χρηματοδοτηθούν. Ενδεικτικά και πάλι αναφέρω το ζήτημα της φορολογίας. Το κατά πόσο η φορολογία μπορεί να γίνει το μέσο για την καταπολέμηση της ανισότητας είναι ένα υπερεθνικό ζήτημα σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, αλλά δεν πρέπει να υπάρχει αυταπάτη ότι τέτοια ζητήματα δεν απασχολούν μόνο την Ελλάδα αλλά πλέον πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε κάθε περίπτωση χρειαζόμαστε προοδευτικούς φόρους που διασφαλίζουν κατανομή του εισοδήματος πιο δίκαιη μετά την επιβολή του φόρου. Ασφαλώς αυτό σημαίνει φόρους σε ένα μεγάλο φάσμα δραστηριοτήτων (κληρονομίας, περιουσίας, επιχειρήσεων κλπ.) που θα αποσκοπούν κυρίως στο να βελτιώσουν τις αρχικές συνθήκες (initial conditions) εκκίνησης του ατόμου μέσα στο κοινωνικό σύνολο. Αυτά δεν είναι πάντα ευχάριστα ζητήματα, αλλά η συζήτηση τους είναι αναγκαία. Εδώ δεν πρέπει κάποιος βέβαια να παραβλέψει την αποτελεσματικότητα του δημοσίου ως οικονομικού φορέα όσο και τη θεσμική του επάρκεια που διασφαλίζει τη χρηστή διαχείριση των δημόσιων πόρων.

Ιδού λοιπόν πεδίο δόξης λαμπρό για τις πολικές προοδευτικές δυνάμεις της χώρας. Τέλος να θυμίσω ότι οι οποιεσδήποτε μεταρρυθμίσεις για την εύρυθμη και αδιάβλητη λειτουργία του δημοσίου τα τελευταία 40 χρόνια θεσπίστηκαν και καθιερώθηκαν από προοδευτικές κυβερνήσεις  (είναι πλέον γνωστές δε χρειάζεται να τις αναφέρω). Τώρα πλέον ολόκληρο το φάσμα του πολιτικού κόσμου τις αποδέχεται ως θεματοφύλακες  διαφάνειας και αξιοκρατίας. Δεν είναι λοιπόν παράλογο να περιμένουμε πως πολιτικές αλλαγές οι οποίες θα τοποθετούν την κοινωνία σε τροχιά προόδου θα προέλθουν και πάλι από μια προοδευτική διακυβέρνησή. Υπάρχει τέτοια; Στην παρούσα φάση, μετά βεβαιότητας όχι, μπορεί να (ανά)συσταθεί; Παραμένει το μεγάλο ζητούμενο.

Γιάννης Θ. Μπουρνάκης
Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών
Middlesex University London

More in Σχέδιο Πισσαρίδη
Comments
Περί σχεδίου Πισσαρίδη και άλλων τινών

Περί σχεδίου Πισσαρίδη και άλλων τινών

Η λίστα Πισσαρίδη έχει μπει πλέον για τα καλά στη δημόσια συζήτηση. Κατ' ουσία δεν υπάρχει κάτι καινούριο εδώ, παρά μια συρραφή κειμένων που υπήρχαν ήδη στην ατζέντα όλη την προηγουμένη δεκαετία στο blog Greek Economists for Reforms. Αργότερα εκδόθηκε ένας συλλογικός τόμος από το ΜIT Press.

Eίναι προτάσεις που απηχούν σε μεγάλο βαθμό τις θέσεις του ΙΟΒΕ και ένας εκ των συντακτών του είναι ο Καθηγητής Νίκος Βέττας, νυν Προέδρος του ΙΟΒΕ. Είναι προτάσεις που προκρίνουν μια εσαεί μεταρρυθμιστική διαδικασία η οποία αν και μερικές φορές αναγκαία, δεν εξυπηρετεί πάντα σκοπούς του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. Σε μια προσπάθεια του γράφοντος με άλλους συναδέλφους ν' αναπτυχθεί μια άλλου είδους επιχειρηματολογία η οποία προφανώς δεν παραβλέπει τις αδυναμίες την ελληνικής οικονομίας, συγγράφηκε ένα συλλογικός τόμος ο οποίος προσπαθεί να δώσει έμφαση -μεταξύ άλλων- και σε ζητήματα Πολιτικής Οικονομίας που προέκυψαν τα μνημονιακά χρόνια αλλά και των λαθών που έγιναν στην όλη διαχείριση της κρίσης την προηγουμένη δεκαετία. Ο απώτερος σκοπός εκείνου του πονήματος ήταν να διατυπωθεί μια alter ego άποψη του Greek Economists for Reforms δίνοντας έμφαση στις αδυναμίες της Ευρωζώνης, στο μακροχρόνιο κόστος της λιτότητας (προσωπικά ασχολούμαι ακόμα ερευνητικά με αυτό το θέμα) αλλά και στην ανάγκη να υπάρξει μια σοβαρή προσπάθεια να διατηρηθεί το κοινωνικό κράτος σε παράλληλη πορεία με το όποιο καινούργιο αναπτυξιακό σχέδιο χρειάζεται η χώρα.

Η συρραφή κειμένων κα απόψεων του Greek Economists for reforms και της μετονομασίας αυτού σε Λίστα Πισσαρίδη καλεί για ένα μνημόνιο στο διηνεκές με το εξής απλό επιχείρημα (κυρίως απέναντι στους Ευρωπαίους εταίρους): "Εμείς είμαστε φερέγγυοι συνομιλητές γιατί κάνουμε αυτά που θα θέλατε χωρίς καν να μας τα ζητάτε". Υπό άλλες συνθήκες μια τέτοια συζήτηση τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό της χώρας δε θα είχε πια κανένα νόημα. Παρόλα αυτά στο νέο μετά-covid τοπίο που θα προκύψει, ζητήματα θα μπαίνουν επιτακτικά σε ότι αφορά, την εκτίναξη της ανεργίας, το ρόλο των τραπεζών στη χρηματοδότηση της λεγόμενης πραγματικής οικονομίας, το χρέος αλλά και το παραγωγικό μοντέλο της Ελληνικής οικονομίας. Καθαρά πολιτικά, το ζητούμενο πλέον είναι να συνταχθεί και ν' ακουστεί μια πρόταση για το τι πραγματικά χρειάζεται η ελληνική οικονομία μέσα από ένα προοδευτικό πρίσμα. Η προοδευτική πρόταση εκτός από τις ρεαλιστικές προτεραιότητες για την ανασύνταξη της οικονομίας θα έχει στην ατζέντα της ως σημαντικά διακυβεύματα την επέκταση του κράτους πρόνοιας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της κοινωνικής κινητικότητας.

Σε γενικές γραμμές θα το έθετα ως εξής: η συζήτηση για την αναδιανομή του πλούτου (υπό την ευρύτερη έννοια) πρέπει να γίνει ταυτόχρονα με τις όποιες πολίτικες θα προωθηθούν για την επανεκκίνηση της οικονομίας. Η χωρά στο μετά-covid τοπίο δεν πρέπει να δημιουργήσει ουραγούς και ανισότητες στο όνομα κάποιας οικονομικής αναγκαιότητας γιατί τέτοια δεν πρόκειται να εξυπηρετεί κανέναν κοινωνικό σκοπό. Η κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη είναι εξίσου σημαντικά όσο και η οικονομική ευημερία. Για να το πω πιο σωστά, η κοινωνική συνοχή και δικαιοσύνη είναι συστατικά της οικονομικής ευημερίας. Ασφαλώς τα ζητήματα που θα προκύψουν θα είναι δύσκολες εξισώσεις και όχι πάντα ευχάριστες. Αποσπασματικά θ ’αναφέρω τα εξής:  (α) πρέπει να γίνει αποδεκτή η πραγματικότητα και οι περιορισμοί που τίθενται από τις οικονομίες κλίμακας. Σε απλά ελληνικά,  η μικρομεσαία επιχείρηση δε μπορεί να είναι πάντα βιώσιμη και αν είναι δε μπορεί να είναι πάντα ανταγωνιστική,  (β) η νέα επιχειρηματικότητα αν δε συνοδεύεται με υψηλής έντασης ανθρώπινο  κεφάλαιο έχει ελάχιστα να προσφέρει σε οικονομική προστιθέμενη αξία, (γ) η σπουδή μας πρέπει να επικεντρωθεί λιγότερο στη χαμηλής έντασης κεφαλαίου υπηρεσίες όπως είναι οι κλάδοι εστίασης και το λιανικό εμπόριο. Οι κλάδοι του λιανεμπορίου και της εστίασης (σε μικρότερο ίσως βαθμό) κάποια στιγμή είναι αναπόφευκτο να συρρικνωθούν. Δυστυχώς ή ευτυχώς δε μπορούν να γίνουν πολλά για ν’ αποφευχθεί αυτό. Οι μεγάλες αλυσίδες θα υπάρξουν και μπορεί να κυριαρχήσουν , το θέμα όμως είναι να υπάρξει και ένα πλαίσιο θεσμών και λειτουργίας το οποίο θα διασφαλίζει παραγωγικά και κοινωνικά οφέλη. Εξηγούμαι, οι δεσπόζουσες εταιρείες (είτε πολυεθνικές είτε εγχώριες) δεν εγγυόνται αυτομάτως μεγαλύτερη παραγωγικότητα και υψηλότερους μισθούς, όπως δείχνει πλέον η διεθνής βιβλιογραφία. Χρειαζόμαστε σωστό εποπτικό πλαίσιο το οποίο θα διασφαλίζει κανόνες υγιούς ανταγωνιστικότητάς στην οικονομία. Το κατά πόσο γίνεται αυτό είναι καθαρά θέμα πολιτικής βούλησης.   Επίσης, πρέπει να σχεδιαστεί κοινωνική πολιτική που να προάγει την παροχή και την ποιότητα κοινωνικών αγαθών, όπως η εκπαίδευση, η υγειά, και οι κοινωνικές δομές. Αυτά ακούγονται ίσως χιλιοειπωμένα, αλλά ακόμα δεν έχει υπάρξει σοβαρή και εμπεριστατωμένη συζήτηση για το πως θα χρηματοδοτηθούν. Ενδεικτικά και πάλι αναφέρω το ζήτημα της φορολογίας. Το κατά πόσο η φορολογία μπορεί να γίνει το μέσο για την καταπολέμηση της ανισότητας είναι ένα υπερεθνικό ζήτημα σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης, αλλά δεν πρέπει να υπάρχει αυταπάτη ότι τέτοια ζητήματα δεν απασχολούν μόνο την Ελλάδα αλλά πλέον πολλές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σε κάθε περίπτωση χρειαζόμαστε προοδευτικούς φόρους που διασφαλίζουν κατανομή του εισοδήματος πιο δίκαιη μετά την επιβολή του φόρου. Ασφαλώς αυτό σημαίνει φόρους σε ένα μεγάλο φάσμα δραστηριοτήτων (κληρονομίας, περιουσίας, επιχειρήσεων κλπ.) που θα αποσκοπούν κυρίως στο να βελτιώσουν τις αρχικές συνθήκες (initial conditions) εκκίνησης του ατόμου μέσα στο κοινωνικό σύνολο. Αυτά δεν είναι πάντα ευχάριστα ζητήματα, αλλά η συζήτηση τους είναι αναγκαία. Εδώ δεν πρέπει κάποιος βέβαια να παραβλέψει την αποτελεσματικότητα του δημοσίου ως οικονομικού φορέα όσο και τη θεσμική του επάρκεια που διασφαλίζει τη χρηστή διαχείριση των δημόσιων πόρων.

Ιδού λοιπόν πεδίο δόξης λαμπρό για τις πολικές προοδευτικές δυνάμεις της χώρας. Τέλος να θυμίσω ότι οι οποιεσδήποτε μεταρρυθμίσεις για την εύρυθμη και αδιάβλητη λειτουργία του δημοσίου τα τελευταία 40 χρόνια θεσπίστηκαν και καθιερώθηκαν από προοδευτικές κυβερνήσεις  (είναι πλέον γνωστές δε χρειάζεται να τις αναφέρω). Τώρα πλέον ολόκληρο το φάσμα του πολιτικού κόσμου τις αποδέχεται ως θεματοφύλακες  διαφάνειας και αξιοκρατίας. Δεν είναι λοιπόν παράλογο να περιμένουμε πως πολιτικές αλλαγές οι οποίες θα τοποθετούν την κοινωνία σε τροχιά προόδου θα προέλθουν και πάλι από μια προοδευτική διακυβέρνησή. Υπάρχει τέτοια; Στην παρούσα φάση, μετά βεβαιότητας όχι, μπορεί να (ανά)συσταθεί; Παραμένει το μεγάλο ζητούμενο.

Γιάννης Θ. Μπουρνάκης
Αναπληρωτής Καθηγητής Οικονομικών
Middlesex University London

More in Σχέδιο Πισσαρίδη
Comments