Ασφαλιστικό: Ατομικοί Λογαριασμοί ή Κοινωνική Ασφάλιση;

Ασφαλιστικό: Ατομικοί Λογαριασμοί ή Κοινωνική Ασφάλιση;

Η Εφημερίδα το Βήμα της Κυριακής, μας ενημέρωσε σε πρόσφατο πρωτοσέλιδό της, αποδίδοντας την ουσία και το πνεύμα της συνέντευξής της με τον σύμβουλο του πρωθυπουργού κ. Πατέλη, ότι “Οι νέοι δεν θα πληρώνουν πια τις συντάξεις των ηλικιωμένων”, υπονοώντας ότι όταν συμβαίνει αυτό, οι νέοι είναι ουσιαστικά ξεκρέμαστοι ως προς την ασφάλισή τους και ότι αντίστοιχα όταν δεν συμβαίνει, τότε είναι πλήρως και κατά τρόπον δίκαιο και αποτελεσματικό εξασφαλισμένοι. Πρόκειται για μέρος του γνωστού σχεδίου Πισσαρίδη.

Είναι όμως τόσο απλά και φιλελεύθερα όλα αυτά; Ή μήπως πρόκειται για μια λαϊκιστική – υπεραπλουστευτική προπαγάνδα που αποσκοπεί σε εξυπηρέτηση μεγάλων ιδιωτικών και οπωσδήποτε μη κοινωνικών συμφερόντων και αναγκών;

Τα σύγχρονα ασφαλιστικά συστήματα, στο πλαίσιο ευνομούμενων πολιτειών των κρατών πρόνοιας που προέκυψαν κατά τον 20ο αιώνα και ιδιαίτερα μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι δομημένα σε δύο βασικές αρχές:

  1. Την αλληλεγγύη των γενεών, σύμφωνα με την οποία η παρούσα γενιά εργαζομένων χρηματοδοτεί τις παρούσες συντάξεις, λαμβάνοντας την υπόσχεση και την εγγύηση καταβολής αντίστοιχων παροχών στο μέλλον.
  2. Της αναδιανομής εισοδήματος υπέρ των ασθενέστερων οικονομικά και κοινωνικά στρωμάτων.

Στον αντίποδα έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο του νεοφιλελεύθερου ιδεολογήματος, με κεντρικό επίδικο την απόσυρση του κράτους πρόνοιας, η θεωρία των ατομικών μερίδων που θα σχηματίζονται από τις σταδιακές καταβολές ασφαλίστρων ενός εκάστου και στο τέλος θα αποδίδεται είτε ένα ποσό εφάπαξ ή σταθερή μηνιαία σύνταξη.

Χωρίς να υπεισέλθουμε σε ορισμούς, τεχνικές χρηματοοικονομικές και αναλογιστικές λεπτομέρειες, θα προσπαθήσουμε να καταδείξουμε το άτοπο της θεωρίας και να αναδείξουμε τους μεγάλους κινδύνους σε επίπεδο κοινωνίας αλλά και εθνικής οικονομίας.

Μια απλή σύγκριση των δύο προσεγγίσεων είναι πολύ διαφωτιστική.

Στην περίπτωση των αλληλέγγυων συστημάτων (κρίσιμη επισήμανση ότι είναι εν μέρει αναδιανεμητικά και εν μέρει ανταποδοτικά), η εισφορές των νυν εργαζομένων, ναι μεν χρηματοδοτούν κυρίως την καταβολή των νυν συντάξεων, πλην όμως δημιουργούν αξίωση σε μελλοντικές αντίστοιχες καταβολές. Η εμπειρία και οι σχετικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι μελλοντικές αυτές καταβολές έχουν πέραν των καταβαλλομένων εισφορών και μια απόδοση ίση με την αύξηση του ΑΕΠ.

Αντίθετα στην περίπτωση των ατομικών λογαριασμών, οι εισφορές των νυν εργαζομένων, ναι μεν δεν χρηματοδοτούν την καταβολή των νυν συντάξεων, πλην όμως χρηματοδοτούν άλλες δραστηριότητες στο ευρύτερο πεδίο της Οικονομίας. Θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς ότι επίσης όπως και στην πρώτη περίπτωση, οι μελλοντικές καταβολές έχουν τον χαρακτήρα μιας υπόσχεσης με μη εγγυημένο μάλιστα αποτέλεσμα.

Σχετικές μελέτες, έχουν αποδείξει ότι οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις των χρηματοοικονομικών αγορών, στις οποίες κατευθύνονται οι εισφορές ενός συστήματος ατομικών λογαριασμών, έχουν μέση απόδοση περίπου ίδια με αυτή της αύξησης του ΑΕΠ (απόδοση αλληλέγγυων συστημάτων), αλλά πολύ μεγαλύτερους κινδύνους, πράγμα όχι και τόσο επιθυμητό για μια τέτοια ασφάλιση βεβαίως. Επίσης είναι γνωστό ότι το διαχειριστικό κόστος αυτών των συστημάτων είναι πολλαπλάσιο των αντίστοιχων Δημοσίων – αλληλέγγυων, με αντίστοιχες μειώσεις στις τελικές απολαβές.

Η παραπάνω αντιπαράθεση, γίνεται πολύ ενδιαφέρουσα, όταν εισέλθουν στον προβληματισμό μας και άλλες κρίσιμες κοινωνικές παράμετροι, όπως: Τι γίνεται με τους αναπήρους, αναξιοπαθούντες, χήρες και ορφανά, ανθρώπους που παραμένουν σε ανεργία για μεγάλο χρονικό διάστημα; Πως μπορεί ένα πλήρως ανταποδοτικό σύστημα ατομικών λογαριασμών να καλύψει αυτές τις ανάγκες; Εξάλλου και ο ίδιος ο κ. Πισσαρίδης δεν αναφέρθηκε γενικά, αλλά μόνο στο μέρος του συστήματος που αφορά στις επικουρικές συντάξεις... Το κράτος εξακολουθεί ακόμη να παραμένει last resort..

Έχοντας υπ' όψιν την γενικά αποδεκτή αρχιτεκτονική ενός συνταξιοδοτικού – ασφαλιστικού συστήματος 3 πυλώνων, έχω διαμορφώσει ιδεατά, την παρακάτω συγκεκριμένη δόμηση του, όπου οι 2 πρώτοι θα είναι Δημόσιοι και θα υπερκαλύπτουν τα σημερινά συστήματα Βασικής και Επικουρικής Σύνταξης και ο 3ος Ιδιωτικός και σε εθελοντική βάση:

  1. Τον βασικό αναδιανεμητικό, όπου θα χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό, θα καλύπτει όλη την κοινωνία με αξιοπρεπείς όρους διαβίωσης και στο οποίο κατά τη γνώμη μου, πρέπει να ενταχθούν όλα τα ευαίσθητα κοινωνικά τμήματα και περιπτώσεις που σήμερα καλύπτονται από τον 2ο Πυλώνα (περιγραφή ακολουθεί). Είναι αυτό που λέμε βασική σύνταξη, που βέβαια πρέπει να είναι πολύ μεγαλύτερη από την σημερινή...
  2. Ο 2ος Πυλώνας θα είναι υποχρεωτικός και ανταποδοτικός, δηλαδή θα αντιστοιχίζονται οι καταβολές εισφορών με τις μελλοντικές απολαβές συντάξεων, όπου το κύριο μέρος του θα λειτουργεί στη βάση της αλληλεγγύης των γενεών και το υπόλοιπο, στο βαθμό που υπάρχουν πλεονάσματα (όπως ισχύει πολλές φορές), θα μπορούσε να επενδύεται σε Ομόλογα ειδικού σκοπού, που θα εκδίδονται από Δημόσιο φορέα (ίσως τον ΕΦΚΑ) και θα χρηματοδοτούν Έργα ευρύτερου οικονομικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος (Κοινωνική Οικονομία, Βιώσιμη ανάπτυξη ΟΤΑ, κλπ)
  3. Ο 3ος Πυλώνας, να είναι πλήρως ανταποδοτικός, πλήρως ιδιωτικός, εκεί τον λόγο έχει ο κ. Πισσαρίδης.

Κλείνοντας το σύντομο σημείωμα, να επισημάνουμε ότι η διαχείριση του σημαντικότατου κοινωνικού πόρου που είναι οι ασφαλιστικές εισφορές αλλά και η εν γένει αρχιτεκτονική του ασφαλιστικού συστήματος, είναι στην καρδιά της πολιτικής αντιπαράθεσης γιατί ακριβώς συγκρούονται κοινωνικά και ταξικά συμφέροντα. Δεν είναι επομένως υπόθεση των πεφωτισμένων τεχνοκρατών, οι οποίοι εξάλλου λειτουργούν ως οργανικοί διανοούμενοι, αλλά υπόθεση των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων και φορέων.



More in Οικονομία
Comments
Ασφαλιστικό: Ατομικοί Λογαριασμοί ή Κοινωνική Ασφάλιση;

Ασφαλιστικό: Ατομικοί Λογαριασμοί ή Κοινωνική Ασφάλιση;

Η Εφημερίδα το Βήμα της Κυριακής, μας ενημέρωσε σε πρόσφατο πρωτοσέλιδό της, αποδίδοντας την ουσία και το πνεύμα της συνέντευξής της με τον σύμβουλο του πρωθυπουργού κ. Πατέλη, ότι “Οι νέοι δεν θα πληρώνουν πια τις συντάξεις των ηλικιωμένων”, υπονοώντας ότι όταν συμβαίνει αυτό, οι νέοι είναι ουσιαστικά ξεκρέμαστοι ως προς την ασφάλισή τους και ότι αντίστοιχα όταν δεν συμβαίνει, τότε είναι πλήρως και κατά τρόπον δίκαιο και αποτελεσματικό εξασφαλισμένοι. Πρόκειται για μέρος του γνωστού σχεδίου Πισσαρίδη.

Είναι όμως τόσο απλά και φιλελεύθερα όλα αυτά; Ή μήπως πρόκειται για μια λαϊκιστική – υπεραπλουστευτική προπαγάνδα που αποσκοπεί σε εξυπηρέτηση μεγάλων ιδιωτικών και οπωσδήποτε μη κοινωνικών συμφερόντων και αναγκών;

Τα σύγχρονα ασφαλιστικά συστήματα, στο πλαίσιο ευνομούμενων πολιτειών των κρατών πρόνοιας που προέκυψαν κατά τον 20ο αιώνα και ιδιαίτερα μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, είναι δομημένα σε δύο βασικές αρχές:

  1. Την αλληλεγγύη των γενεών, σύμφωνα με την οποία η παρούσα γενιά εργαζομένων χρηματοδοτεί τις παρούσες συντάξεις, λαμβάνοντας την υπόσχεση και την εγγύηση καταβολής αντίστοιχων παροχών στο μέλλον.
  2. Της αναδιανομής εισοδήματος υπέρ των ασθενέστερων οικονομικά και κοινωνικά στρωμάτων.

Στον αντίποδα έχει αναπτυχθεί στο πλαίσιο του νεοφιλελεύθερου ιδεολογήματος, με κεντρικό επίδικο την απόσυρση του κράτους πρόνοιας, η θεωρία των ατομικών μερίδων που θα σχηματίζονται από τις σταδιακές καταβολές ασφαλίστρων ενός εκάστου και στο τέλος θα αποδίδεται είτε ένα ποσό εφάπαξ ή σταθερή μηνιαία σύνταξη.

Χωρίς να υπεισέλθουμε σε ορισμούς, τεχνικές χρηματοοικονομικές και αναλογιστικές λεπτομέρειες, θα προσπαθήσουμε να καταδείξουμε το άτοπο της θεωρίας και να αναδείξουμε τους μεγάλους κινδύνους σε επίπεδο κοινωνίας αλλά και εθνικής οικονομίας.

Μια απλή σύγκριση των δύο προσεγγίσεων είναι πολύ διαφωτιστική.

Στην περίπτωση των αλληλέγγυων συστημάτων (κρίσιμη επισήμανση ότι είναι εν μέρει αναδιανεμητικά και εν μέρει ανταποδοτικά), η εισφορές των νυν εργαζομένων, ναι μεν χρηματοδοτούν κυρίως την καταβολή των νυν συντάξεων, πλην όμως δημιουργούν αξίωση σε μελλοντικές αντίστοιχες καταβολές. Η εμπειρία και οι σχετικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι μελλοντικές αυτές καταβολές έχουν πέραν των καταβαλλομένων εισφορών και μια απόδοση ίση με την αύξηση του ΑΕΠ.

Αντίθετα στην περίπτωση των ατομικών λογαριασμών, οι εισφορές των νυν εργαζομένων, ναι μεν δεν χρηματοδοτούν την καταβολή των νυν συντάξεων, πλην όμως χρηματοδοτούν άλλες δραστηριότητες στο ευρύτερο πεδίο της Οικονομίας. Θα μπορούσε λοιπόν να πει κανείς ότι επίσης όπως και στην πρώτη περίπτωση, οι μελλοντικές καταβολές έχουν τον χαρακτήρα μιας υπόσχεσης με μη εγγυημένο μάλιστα αποτέλεσμα.

Σχετικές μελέτες, έχουν αποδείξει ότι οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις των χρηματοοικονομικών αγορών, στις οποίες κατευθύνονται οι εισφορές ενός συστήματος ατομικών λογαριασμών, έχουν μέση απόδοση περίπου ίδια με αυτή της αύξησης του ΑΕΠ (απόδοση αλληλέγγυων συστημάτων), αλλά πολύ μεγαλύτερους κινδύνους, πράγμα όχι και τόσο επιθυμητό για μια τέτοια ασφάλιση βεβαίως. Επίσης είναι γνωστό ότι το διαχειριστικό κόστος αυτών των συστημάτων είναι πολλαπλάσιο των αντίστοιχων Δημοσίων – αλληλέγγυων, με αντίστοιχες μειώσεις στις τελικές απολαβές.

Η παραπάνω αντιπαράθεση, γίνεται πολύ ενδιαφέρουσα, όταν εισέλθουν στον προβληματισμό μας και άλλες κρίσιμες κοινωνικές παράμετροι, όπως: Τι γίνεται με τους αναπήρους, αναξιοπαθούντες, χήρες και ορφανά, ανθρώπους που παραμένουν σε ανεργία για μεγάλο χρονικό διάστημα; Πως μπορεί ένα πλήρως ανταποδοτικό σύστημα ατομικών λογαριασμών να καλύψει αυτές τις ανάγκες; Εξάλλου και ο ίδιος ο κ. Πισσαρίδης δεν αναφέρθηκε γενικά, αλλά μόνο στο μέρος του συστήματος που αφορά στις επικουρικές συντάξεις... Το κράτος εξακολουθεί ακόμη να παραμένει last resort..

Έχοντας υπ' όψιν την γενικά αποδεκτή αρχιτεκτονική ενός συνταξιοδοτικού – ασφαλιστικού συστήματος 3 πυλώνων, έχω διαμορφώσει ιδεατά, την παρακάτω συγκεκριμένη δόμηση του, όπου οι 2 πρώτοι θα είναι Δημόσιοι και θα υπερκαλύπτουν τα σημερινά συστήματα Βασικής και Επικουρικής Σύνταξης και ο 3ος Ιδιωτικός και σε εθελοντική βάση:

  1. Τον βασικό αναδιανεμητικό, όπου θα χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό, θα καλύπτει όλη την κοινωνία με αξιοπρεπείς όρους διαβίωσης και στο οποίο κατά τη γνώμη μου, πρέπει να ενταχθούν όλα τα ευαίσθητα κοινωνικά τμήματα και περιπτώσεις που σήμερα καλύπτονται από τον 2ο Πυλώνα (περιγραφή ακολουθεί). Είναι αυτό που λέμε βασική σύνταξη, που βέβαια πρέπει να είναι πολύ μεγαλύτερη από την σημερινή...
  2. Ο 2ος Πυλώνας θα είναι υποχρεωτικός και ανταποδοτικός, δηλαδή θα αντιστοιχίζονται οι καταβολές εισφορών με τις μελλοντικές απολαβές συντάξεων, όπου το κύριο μέρος του θα λειτουργεί στη βάση της αλληλεγγύης των γενεών και το υπόλοιπο, στο βαθμό που υπάρχουν πλεονάσματα (όπως ισχύει πολλές φορές), θα μπορούσε να επενδύεται σε Ομόλογα ειδικού σκοπού, που θα εκδίδονται από Δημόσιο φορέα (ίσως τον ΕΦΚΑ) και θα χρηματοδοτούν Έργα ευρύτερου οικονομικού και κοινωνικού ενδιαφέροντος (Κοινωνική Οικονομία, Βιώσιμη ανάπτυξη ΟΤΑ, κλπ)
  3. Ο 3ος Πυλώνας, να είναι πλήρως ανταποδοτικός, πλήρως ιδιωτικός, εκεί τον λόγο έχει ο κ. Πισσαρίδης.

Κλείνοντας το σύντομο σημείωμα, να επισημάνουμε ότι η διαχείριση του σημαντικότατου κοινωνικού πόρου που είναι οι ασφαλιστικές εισφορές αλλά και η εν γένει αρχιτεκτονική του ασφαλιστικού συστήματος, είναι στην καρδιά της πολιτικής αντιπαράθεσης γιατί ακριβώς συγκρούονται κοινωνικά και ταξικά συμφέροντα. Δεν είναι επομένως υπόθεση των πεφωτισμένων τεχνοκρατών, οι οποίοι εξάλλου λειτουργούν ως οργανικοί διανοούμενοι, αλλά υπόθεση των πολιτικών και κοινωνικών δυνάμεων και φορέων.



More in Οικονομία
Comments